<>

Στον ισθμό της Γύρας, τη στενή λωρίδα ξηράς που περιβάλλει και δημιουργεί τη λιμνοθάλασσα της Λευκάδας, βρίσκεται το καθολικό της παλαιάς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Ιεράς Μονής Παναγίας «Δεματισάνας» (από τον όρμο Δέματα) ή «Παναγίας της Γύρας».

Ιδρύθηκε το 1503 από τους Λευκαδίους αδελφούς, ιερείς Σταμάτιο και Αθανάσιο Ζαμπέλη. Η σταυροπηγιακή αξία της Μονής προσδόθηκε και επιβεβαιώθηκε με σιγγίλια τουλάχιστον οκτώ Πατριαρχών. Σώζεται σήμερα το σιγγίλιο του Οικουμενικού Πατριάρχου Παρθενίου Δ΄ (1661), στο οποίο μεταξύ άλλων αναφέρονται ως μετόχια τότε της Μονής οι ναοί του Αγ. Νικολάου στο Νησάκι, του Αγ. Ιωάννου Αντζούση, του Αγ. Αντωνίου στη Λάμια και της Παναγίας στα Δεμάτια (άγνωστος σήμερα).

Μετά το γάμο απογόνου της οικ. Σούνδια με τον ιερέα Παναγιώτη Ζαμπέλη, η Μονή περιήλθε ως κτητορικός ναός στην οικογένεια των Ζαμπελίων της πόλεως. Ο τελευταίος απόγονός της, ο λόγιος ευπατρίδης Ναπολέων Ζαμπέλιος παρεχώρησε τα δικαιώματά του στο «Αδελφάτο» του Νοσοκομείου –Ορφανοτροφείου της Λευκάδος.

Ο ναός είναι μονόκλιτη, απλή βασιλική. Σε αυτόν ανήκουν εξαιρετικής τέχνης δεσποτικές εικόνες, έργα του σπουδαίου αγιογράφου Τομάζο Τζεν.

Λειτουργικά υπάγεται στην ενορία Αγίου Νικολάου πόλεως Λευκάδος.

Πανηγυρίζει στα «εννιάμερα» της Παναγίας (απόδοση της Κοιμήσεως -23 Αυγούστου).

Υπεύθυνος: Οικονόμος Αναστάσιος Μεσσήνης, εφημέριος Ι. Ν. Αγ. Νικολάου Λευκάδος (τηλ.: 26450 25410 και 24200 – 6974778955).